บริการจำลองการฟุ้งกระจายมลพิษด้วย AERMOD

บริการวิเคราะห์และจำลองการแพร่กระจายของกลิ่นและมลพิษทางอากาศสู่ชุมชนโดยรอบด้วยแบบจำลองมาตรฐานสากล AERMOD

รู้ก่อนสร้าง ว่ากลุ่มควันจะไปตกที่ไหน

เมื่อโรงงานจะเพิ่มกำลังการผลิต ต่อปล่องใหม่ ติดตั้งหม้อไอน้ำ หรือขยายพื้นที่บ่อบำบัด คำถามที่ตอบยากที่สุดไม่ใช่ "ปล่อยเท่าไร" แต่คือ "ปล่อยแล้วไปตกที่ไหน และชุมชนข้างเคียงจะได้รับเท่าไร" การรอให้เกิดข้อร้องเรียนแล้วค่อยแก้ มีต้นทุนสูงกว่าการจำลองล่วงหน้าหลายเท่า ทั้งค่าปรับ ค่าปรับปรุงระบบที่ต้องรื้อของเดิม และเวลาที่เสียไปกับการเจรจา

RE-VEAL ให้บริการจำลองการฟุ้งกระจายของมลพิษทางอากาศและกลิ่นรบกวนด้วย AERMOD ซึ่งเป็นแบบจำลองที่องค์การพิทักษ์สิ่งแวดล้อมสหรัฐอเมริกา (US EPA) กำหนดให้เป็นแบบจำลองอ้างอิงตาม Appendix W และเป็นแบบจำลองที่ได้รับการยอมรับในกระบวนการจัดทำรายงานประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมของประเทศไทย ผลลัพธ์ที่ได้คือแผนที่เส้นชั้นความเข้มข้นที่ระบุได้ว่าพื้นที่ใดจะได้รับผลกระทบสูงสุด สูงเท่าไร และเกินเกณฑ์กฎหมายหรือไม่

เราตอบคำถามเหล่านี้ให้เป็นตัวเลขได้

• ถ้าเพิ่มหม้อไอน้ำอีกหนึ่งชุด ค่าที่ริมรั้วจะขึ้นจากเดิมเท่าไร
• ปล่องที่ออกแบบไว้ 15 เมตร สูงพอที่จะพ้นแรงกดของอาคารข้างเคียงหรือไม่
• กลิ่นจากบ่อบำบัดกับกลิ่นจากปล่องอบ อันไหนคือตัวที่ทำให้ชุมชนร้องเรียนจริง
• ถ้าลงทุนติดระบบบำบัดที่แหล่งกำเนิดใดก่อน จะคุ้มที่สุด
• ผลที่ได้เกินมาตรฐานคุณภาพอากาศ พ.ศ. 2569 หรือเกณฑ์กลิ่นตามกฎกระทรวง พ.ศ. 2568 หรือไม่

เกณฑ์ที่ผลการจำลองต้องเทียบให้ได้

ผลการจำลองจะมีน้ำหนักในการยื่นต่อหน่วยงานรัฐก็ต่อเมื่อเทียบกับเกณฑ์ที่บังคับใช้อยู่จริง ทุกงานของ RE-VEAL จึงตั้งค่าเป้าหมายไว้ที่ประกาศสองฉบับนี้

ก. มาตรฐานคุณภาพอากาศในบรรยากาศโดยทั่วไป พ.ศ. 2569

ประกาศคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ ลงวันที่ 6 มกราคม 2569 ประกาศในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 143 ตอนพิเศษ 20 ง เมื่อวันที่ 21 มกราคม 2569 และมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศ ประกาศฉบับนี้ยกเลิกประกาศเดิม 7 ฉบับตามข้อ 1.1 ถึง 1.7 แล้วรวมมาไว้ในฉบับเดียว โดยกำหนดทั้งค่ามาตรฐาน วิธีตรวจวัด และเงื่อนไขการตรวจวัด

ข้อ 3 ของประกาศกำหนดวิธีตรวจวัดที่ยอมรับไว้ด้วย ไม่ใช่แค่ตัวเลข ข้อมูลตรวจวัดที่นำมาป้อนแบบจำลองจึงต้องมาจากวิธีที่ประกาศรับรอง มิฉะนั้นผลจำลองที่สวยงามก็อาจไม่ถูกยอมรับ

ข้อ 4 เปิดให้ใช้วิธีอ้างอิงหรือวิธีเทียบเท่าตามที่ US EPA หรือสหภาพยุโรปกำหนด หรือวิธีอื่นตามที่อธิบดีกรมควบคุมมลพิษประกาศในราชกิจจานุเบกษา

ประกาศยังกำหนดเงื่อนไขการตรวจวัดไว้ด้วย ได้แก่ ความสูงของจุดเก็บตัวอย่างเหนือพื้นดิน 3 ถึง 6 เมตรสำหรับก๊าซทั้งสี่ชนิด 1.50 ถึง 6 เมตรสำหรับฝุ่นรวม PM10 และสารตะกั่ว และ 1.50 ถึง 15 เมตรสำหรับ PM2.5 การคำนวณความเข้มข้นให้เทียบที่อุณหภูมิ 25 องศาเซลเซียสและความดัน 1 บรรยากาศ ยกเว้น PM2.5 ที่ให้เทียบที่อุณหภูมิและความดันบรรยากาศสภาวะจริง และข้อมูลที่ใช้คำนวณต้องมีความครบถ้วนไม่น้อยกว่าร้อยละ 75 ซึ่งเป็นรายละเอียดที่ทำให้ผลตรวจวัดจำนวนมากใช้อ้างอิงไม่ได้โดยที่เจ้าของโรงงานไม่ทราบ

ข. กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานกลิ่นในอากาศจากโรงงาน พ.ศ. 2568

กฎกระทรวงฉบับนี้ยกเลิกฉบับ พ.ศ. 2548 และขยายบัญชีโรงงานที่ต้องควบคุมจาก 23 เป็น 24 รายการ โดยเพิ่มโรงงานยางที่ใช้ยางธรรมชาติเข้ามาเป็นรายการที่ 23 พร้อมกำหนดเกณฑ์แยกตามที่ตั้ง

ข้อ 5 ของกฎกระทรวงฉบับใหม่กำหนดว่าอากาศที่ระบายออกต้องมีค่าความเข้มกลิ่นไม่เกินเกณฑ์ และต้องไม่ใช้วิธีทำให้เจือจาง ข้อความนี้ปิดทางเลือกที่โรงงานเคยใช้บ่อยที่สุด คือการเพิ่มอัตราการระบายหรือต่อปล่องให้สูงขึ้นเพื่อให้ค่าที่วัดได้ลดลงโดยที่อัตราการปล่อยกลิ่นเท่าเดิม ผลคือแบบจำลองจึงไม่ใช่เครื่องมือสำหรับหาความสูงปล่องที่ทำให้ค่าผ่านเกณฑ์อีกต่อไป แต่เป็นเครื่องมือสำหรับจัดลำดับว่าควรลดอัตราการปล่อยกลิ่นที่แหล่งกำเนิดใดก่อนจึงจะคุ้มที่สุด

แหล่งกำเนิดและมลพิษที่รองรับ

การจำแนกแหล่งกำเนิดให้ตรงตามลักษณะทางกายภาพคือขั้นตอนที่ชี้ขาดความแม่นยำของผลลัพธ์ การยัดทุกอย่างให้เป็นแหล่งกำเนิดแบบจุดเพราะง่ายต่อการป้อนข้อมูล เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดที่ทำให้ผลจำลองไม่ตรงกับผลตรวจวัดจริง

มลพิษที่จำลองได้: ฝุ่นละอองรวม (TSP), PM10, PM2.5, ก๊าซซัลเฟอร์ไดออกไซด์ (SO₂), ออกไซด์ของไนโตรเจน (NOx), คาร์บอนมอนอกไซด์ (CO), สารอินทรีย์ระเหยง่าย (VOCs), ก๊าซที่มีกลิ่น เช่น ไฮโดรเจนซัลไฟด์ (H₂S) แอมโมเนีย (NH₃) และเมอร์แคปแทน รวมถึงค่าความเข้มกลิ่นรวมในหน่วย ou_E/m³

ความเชี่ยวชาญเฉพาะ: ปล่องสูงพอหรือยัง — Building Downwash และเกณฑ์ GEP

เมื่อลมพัดผ่านอาคาร จะเกิดโซนปั่นป่วนด้านหลังอาคาร ทำให้กลุ่มควันที่ควรจะลอยขึ้นถูกดึงลงมาสู่ระดับพื้นดิน ปรากฏการณ์นี้เรียกว่า Building Downwash และเป็นสาเหตุที่โรงงานหลายแห่งพบว่าต่อปล่องให้สูงขึ้นแล้วค่าที่ริมรั้วกลับไม่ลดลงอย่างที่คาด

ก่อนจะประเมิน Downwash ต้องตรวจสอบก่อนว่าปล่องสูงพอที่จะหลุดพ้นอิทธิพลของอาคารหรือไม่ ด้วยเกณฑ์ Good Engineering Practice ของ US EPA

H_GEP = H_b + 1.5 L

โดย H_b คือความสูงอาคาร และ L คือค่าที่น้อยกว่าระหว่างความสูงอาคารกับความกว้างอาคารตามทิศทางลม ถ้าความสูงปล่องจริงมากกว่าหรือเท่ากับ H_GEP แสดงว่ากลุ่มควันหลุดพ้นโซนปั่นป่วนได้ทั้งหมด แต่ถ้าน้อยกว่า ต้องคำนวณด้วยชุดสมการ Building Downwash

RE-VEAL ใช้อัลกอริทึม PRIME (Plume Rise Model Enhancements, Schulman et al., 2000) ซึ่งเป็นอัลกอริทึมที่ฝังอยู่ใน AERMOD จริง ประมวลผลผังอาคารด้วย BPIPPRM แล้วรันเปรียบเทียบสองสถานการณ์ คือกรณีมีอาคารและกรณีไม่มีอาคาร เพื่อแยกให้เห็นชัดว่าส่วนใดของความเข้มข้นที่ระดับพื้นดินเกิดจากตัวอาคารเอง ไม่ใช่จากอัตราการปล่อย

การจำลองกลิ่น: ทำไมค่าเฉลี่ยรายชั่วโมงจึงไม่พอ

แบบจำลองการฟุ้งกระจายทุกตัวคำนวณความเข้มข้นออกมาเป็นค่าเฉลี่ยราย 1 ชั่วโมง แต่จมูกมนุษย์รับรู้กลิ่นได้ภายในไม่กี่วินาที การนำค่าเฉลี่ยรายชั่วโมงไปเทียบเกณฑ์ตรง ๆ จึงประเมินผลกระทบด้านกลิ่นต่ำกว่าความเป็นจริงเสมอ กลุ่มควันที่มีค่าเฉลี่ยชั่วโมงต่ำ อาจมีช่วงพีคที่แรงพอจะทำให้เกิดข้อร้องเรียนได้

RE-VEAL จึงประยุกต์สัมประสิทธิ์ Peak-to-Mean Ratio เพื่อแปลงค่าเฉลี่ยราย 1 ชั่วโมงให้เป็นค่าความเข้มข้นสูงสุดชั่วขณะ โดยเลือกวิธีตามลักษณะงาน

ผลลัพธ์รายงานเป็นหน่วย ou_E/m³ ซึ่งเทียบกับเกณฑ์ตามกฎกระทรวง พ.ศ. 2568 ได้โดยตรง วิธีนี้มีงานวิจัยระดับนานาชาติรองรับ ทั้งการประยุกต์ AERMOD กับกลิ่นจากโรงเรือนสัตว์ปีกและโคนม และกับโรงกลั่นน้ำมัน

ซอฟต์แวร์และเวอร์ชันที่ใช้

การระบุเวอร์ชันให้ชัดเจนคือสิ่งที่หน่วยงานพิจารณารายงานตรวจสอบเป็นอันดับต้น ๆ เพราะ EPA ปรับปรุงชุดโปรแกรมทุกปี และคู่มือ Appendix W ฉบับปรับปรุง ค.ศ. 2024 มีผลบังคับใช้ตั้งแต่ 28 มกราคม 2025 โดยช่วงเปลี่ยนผ่านหนึ่งปีสิ้นสุดลงแล้วเมื่อ 29 พฤศจิกายน 2025

งานทั้งหมดดำเนินการบนซอฟต์แวร์ AERMOD View ที่มีลิขสิทธิ์ถูกต้อง ไม่ใช่รุ่นทดลองหรือรุ่นแจกฟรี และส่งมอบไฟล์อินพุตต้นฉบับให้ผู้ว่าจ้างเก็บไว้ เพื่อให้ตรวจสอบย้อนกลับหรือรันซ้ำได้ในอนาคต

ข้อมูลที่ผู้ว่าจ้างต้องเตรียม

ยิ่งข้อมูลตั้งต้นครบ ผลจำลองยิ่งใกล้ความจริงและใช้เวลาน้อยลง หากข้อมูลบางรายการยังไม่มี RE-VEAL รับดำเนินการตรวจวัดหรือจัดหาให้ได้

1. ข้อมูลแหล่งกำเนิด

• ความสูงปล่อง เส้นผ่านศูนย์กลางภายในและภายนอก
• อุณหภูมิก๊าซที่ปากปล่อง ความเร็วก๊าซ และอัตราการไหล
• พิกัดปล่องแต่ละต้น (UTM หรือค่าละติจูด–ลองจิจูด)
• ชั่วโมงการทำงานต่อวันและต่อปี ของแต่ละแหล่งกำเนิด

2. ผลตรวจวัดคุณภาพอากาศจากปล่อง

• รายงานผลตรวจวัดล่าสุด พร้อมระบุวิธีวิเคราะห์ที่ใช้
• กรณีงานกลิ่น ต้องมีผลวิเคราะห์ค่าความเข้มกลิ่นด้วยวิธีถุงดมกลิ่นสามเหลี่ยม

3. ผังและภูมิประเทศ

• ผังโรงงาน ระบุตำแหน่งและขนาดอาคาร ความสูงอาคารทุกหลังในรัศมีที่เกี่ยวข้อง
• ขอบเขตที่ดินและตำแหน่งรั้วโรงงาน
• ตำแหน่งผู้รับผลกระทบที่อ่อนไหวโดยรอบ เช่น ชุมชน โรงเรียน วัด โรงพยาบาล สถานที่ราชการ

4. ข้อมูลอุตุนิยมวิทยา

• ข้อมูลรายชั่วโมงของสถานีตรวจอากาศที่ใกล้ที่สุด ย้อนหลังอย่างน้อย 1 ปี ยิ่งมากยิ่งดี
• หากไม่มี RE-VEAL จัดหาข้อมูลจากสถานีของกรมอุตุนิยมวิทยาหรือแหล่งข้อมูลระดับสากลให้ได้

สิ่งที่ส่งมอบ

• รายงานผลการจำลองฉบับสมบูรณ์ ระบุสมมติฐาน ข้อมูลนำเข้า เวอร์ชันโปรแกรม และข้อจำกัดของงานอย่างชัดเจน
• แผนที่เส้นชั้นความเข้มข้น (Isopleth Contour Map) แยกตามสารมลพิษและตามค่าเฉลี่ยแต่ละช่วงเวลา ทั้งภาพมุมกว้างและภาพขยายบริเวณที่ค่าสูงสุด
• ตารางสรุปค่าความเข้มข้นสูงสุดที่ริมรั้วและที่ตำแหน่งผู้รับผลกระทบอ่อนไหวแต่ละจุด พร้อมเทียบกับเกณฑ์มาตรฐานที่บังคับใช้
• ผังลม (Wind Rose) ของสถานีตรวจอากาศที่ใช้ พร้อมระบุแหล่งที่มาและช่วงเวลาของข้อมูล
• ผลการวิเคราะห์ Building Downwash เปรียบเทียบกรณีมีอาคารและไม่มีอาคาร พร้อมผลตรวจสอบเกณฑ์ GEP ของทุกปล่อง
• การจำลองสถานการณ์สมมติตามที่ตกลง เช่น เพิ่มแหล่งกำเนิดใหม่ ลดอัตราการปล่อยที่แหล่งใดแหล่งหนึ่ง หรือเปลี่ยนความสูงปล่อง เพื่อใช้ประกอบการตัดสินใจลงทุน
• ไฟล์อินพุตต้นฉบับของแบบจำลอง เพื่อให้ผู้ว่าจ้างตรวจสอบย้อนกลับและรันซ้ำได้เอง
• ไฟล์นำเสนอสรุปผลสำหรับใช้สื่อสารกับผู้บริหาร หน่วยงานกำกับดูแล และชุมชน

ขั้นตอนและระยะเวลา

รวมประมาณ 4 ถึง 8 สัปดาห์ ขึ้นกับจำนวนแหล่งกำเนิด จำนวนสถานการณ์ที่ต้องเปรียบเทียบ และความพร้อมของข้อมูลตั้งต้น กรณีเร่งด่วนสามารถแยกส่งมอบผลการคัดกรองเบื้องต้นก่อนได้

สิ่งที่แบบจำลองทำแทนการตรวจวัดจริงไม่ได้

เราระบุเรื่องนี้ไว้ตั้งแต่ก่อนเริ่มงานทุกครั้ง เพราะเป็นประเด็นที่ทำให้รายงานถูกตีกลับได้

• กรณีกลิ่น แบบจำลองไม่ใช่วิธีอ้างอิงตามกฎหมาย ข้อ 8 ของกฎกระทรวงฯ พ.ศ. 2568 กำหนดให้การตรวจวัดค่าความเข้มกลิ่นใช้วิธีวิเคราะห์กลิ่นด้วยการดม (Sensory Test) ตามหลักเกณฑ์ที่รัฐมนตรีประกาศ และเปิดช่องให้ใช้วิธีอื่นได้เฉพาะเมื่อมีประกาศรองรับ ซึ่งขณะนี้ยังไม่มี
• ผลลัพธ์ดีเท่าที่ข้อมูลนำเข้าดี ถ้าอัตราการปล่อยที่ใช้มาจากการประมาณการแทนผลตรวจวัดจริง หรือข้อมูลอุตุนิยมวิทยามาจากพื้นที่อื่น ผลจำลองใช้จัดลำดับความสำคัญได้ แต่ไม่ควรใช้ยืนยันการปฏิบัติตามกฎหมาย
• AERMOD มีขอบเขตการใช้งานของตัวเอง เหมาะกับระยะไม่เกินประมาณ 50 กิโลเมตร ภายใต้สมมติฐานสภาวะคงที่ กรณีภูมิประเทศซับซ้อนมาก ระยะไกลกว่านั้น หรือมีลมสงบเป็นเวลานาน ควรพิจารณา CALPUFF ร่วมด้วย ซึ่ง RE-VEAL ให้คำแนะนำและดำเนินการได้เช่นกัน

RE-VEAL จึงออกแบบงานให้แบบจำลองทำหน้าที่วางแผนและจัดลำดับความสำคัญ แล้วยืนยันผลด้วยการเก็บตัวอย่างและวิเคราะห์ด้วยวิธีอ้างอิงเสมอ ซึ่งเป็นบริการที่เราให้ครบในที่เดียว

บริการนี้เหมาะกับใคร

• โรงงานที่กำลังจัดทำรายงาน EIA หรือ EHIA หรือรายงานผลการปฏิบัติตามมาตรการ
• โรงงานที่จะขยายกำลังการผลิต ต่อปล่องใหม่ หรือติดตั้งหม้อไอน้ำเพิ่ม และต้องการรู้ผลกระทบก่อนลงทุน
• โรงงานที่มีข้อร้องเรียนเรื่องกลิ่นหรือฝุ่นจากชุมชน และต้องการหลักฐานเชิงวิศวกรรมประกอบการชี้แจง
• โรงงานในบัญชี 24 รายการตามกฎกระทรวงมาตรฐานกลิ่น พ.ศ. 2568 โดยเฉพาะโรงงานยางที่เพิ่งถูกเพิ่มเข้ามา
• ฟาร์มปศุสัตว์และสถานที่เลี้ยงสัตว์ที่ต้องปฏิบัติตามประกาศกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
• องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่ต้องการข้อมูลกลางประกอบการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทระหว่างโรงงานกับชุมชน

เริ่มต้นอย่างไร

ส่งข้อมูลเบื้องต้นมาให้เรา ได้แก่ ประเภทกิจการ จำนวนปล่อง และเหตุผลที่ต้องทำแบบจำลอง ทีมวิศวกรจะประเมินขอบเขตงานและแจ้งกลับว่าต้องใช้ข้อมูลอะไรเพิ่ม พร้อมเสนอราคาและกรอบเวลาให้ภายใน 3 วันทำการ โดยไม่มีค่าใช้จ่ายในขั้นตอนนี้

ปรึกษาเบื้องต้นโดยไม่มีค่าใช้จ่าย · ขอใบเสนอราคา